Cảnh giác chiêu trò lừa đảo qua mạng

Thời gian gần đây, cùng với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin là việc ngày gia tăng các vụ lừa đảo qua mạng với nhiều chiêu trò tinh vi. Mặc dù người dân đã được cảnh báo và đã được phổ cập các kiến thức phòng tránh nhưng bằng nhiều cách thức đặc biệt, các đối tượng vẫn khiến cho những người dân nhẹ dạ, cả tin nghe theo những kịch bản mà chúng đã vẽ ra. Dù bằng cách thức nào thì mục đích của chúng cũng chỉ là tiền.

* Thời gian gần đây, cùng với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin là việc ngày gia tăng các vụ lừa đảo qua mạng với nhiều chiêu trò tinh vi. Mặc dù người dân đã được cảnh báo và đã được phổ cập các kiến thức phòng tránh nhưng bằng nhiều cách thức đặc biệt, các đối tượng vẫn khiến cho những người dân nhẹ dạ, cả tin nghe theo những kịch bản mà chúng đã vẽ ra. Dù bằng cách thức nào thì mục đích của chúng cũng chỉ là tiền.

* Lừa đảo qua mạng là gì?

– Pháp luật hiện nay không có định nghĩa như thế nào là lừa đảo, tuy nhiên là có thể hiểu như sau: Lừa đảo là việc dùng thủ đoạn gian dối nhằm đánh lừa người khác để chiếm đoạt tài sản hoặc để đạt mục đích nào khác. Lừa đảo ở đây là làm cho người khác tin, tưởng là thật mà giao tiền, giao tài sản cho các đối tượng. Các hình thức hay sử dụng nhất là: Giả danh cơ quan nhà nước, dùng thông tin sai sự thật, lập các trang web ảo… đánh vào tâm lý yếu ớt và tham lam của con người. Có thể thấy được, lừa đảo qua mạng là một hình thức phổ biến trong các dạng lừa đảo.

– Tóm lại, lừa đảo qua mạng là việc thông qua mạng máy tính, mạng internet, các đối tượng lên các trang mạng xã hội như Facebook, Zalo hay qua Email… dùng thủ đoạn gian dối với mục đích khiến người khác tưởng là thật mà đưa tiền hoặc tài sản mình rồi chiếm đoạt tài sản.

* Các hình thức lừa đảo qua mạng phổ biến:

Các hình thức lừa đảo trên mạng, qua điện thoại liên tục gia tăng, từ lừa đảo đánh cắp thông tin cá nhân, lừa đảo về đầu tư, lợi dụng việc tìm kiếm việc làm của người dân… để trục lợi cho bản thân. Có thể kể đến một vài ví dụ như:

– Giả danh cơ quan công an yêu cầu nạn nhân chuyển khoản tiền vào số tài khoản do đối tượng cung cấp để phục vụ công tác điều tra.

– Hack Facebook, Zalo… chiếm quyền đăng nhập vào tài khoản, nhắn tin cho bạn bè người thân hỏi mượn tiền.

– Giả danh nhân viên y tế gọi điện thoại thông báo người thân đang nằm viện cấp cứu trong bệnh viện, yêu cầu chuyển tiền ngay để mổ gấp.

– Giả danh cơ quan công an: Thông báo nạn nhân có hành vi lừa đảo và liên quan đến đường dây tội phạm, yêu cầu chuyển tiền để phục vụ điều tra.

–  Đăng tin tuyển dụng trên Facebook và dụ dỗ nạn nhân trở thành cộng tác viên bán hàng, sau đó yêu cầu nạn nhân phải bỏ ra một số tiền nhất định để mua hàng trên các sàn thương mại như Shopee, Lazada… Khi mua hàng, đánh giá sản phẩm, nạn nhân sẽ được thanh toán tiền hàng và trả thêm phần trăm hoa hồng. Sau đó, các đối tượng sẽ thực hiện hai kịch bản:

+ Một là chiếm đoạt luôn số tiền mua hàng của nạn nhân và xóa liên hệ;

+ Hai là chúng sẽ chuyển một khoản tiền hoa hồng nhỏ cho nạn nhân để tạo niềm tin, sau đó khi có những đơn hàng lớn hơn, nạn nhân đã nhận hàng thì các đối tượng này sẽ chiếm đoạt luôn số tiền đó và chặn liên hệ.

….

Và hàng loạt những chiêu trò tinh vi khác mà những người dân tâm lý yếu sẽ dễ dàng bị chúng lợi dụng.

* Cần làm gì để phòng tránh các chiêu trò lừa đảo qua mạng:

Để tránh việc bị lừa đảo qua mạng, người dân nên tự trang bị kiến thức cho mình về vấn đề này và biết về các thủ đoạn lừa đảo qua mạng của các đối tượng hiện nay. Một số biện pháp phòng tránh đáng lưu ý như:

(1) Thận trọng khi nhận được các đường link hoặc file qua Facebook, Zalo…

Không nên truy cập vào các đường link không rõ nguồn gốc hoặc có nghi ngờ về độ an toàn. Đặc biệt là các đường link quảng cáo, đường link dẫn vào các trang web độc hại.

Bởi, dù chưa có bất kỳ thao tác gì khi ta truy cập vào đường link đó thế nhưng bằng những thủ thuật công nghệ đặc biệt, kẻ xấu có thể đã cài đặt được mã độc lên thiết bị của bạn. Khi đó, hacker đã có thể kiểm soát máy tính, đánh cắp dữ liệu và các thông tin về tài khoản của bạn.

(2) Thường xuyên đổi mật khẩu cho các tài khoản mạng xã hội

Việc đổi mật khẩu cho các tài khoản mạng xã hội như Facebook, Zalo… nhằm mục đích tăng tính bảo mật cho tài khoản. Nếu ta để mật khẩu quá dễ đoán hoặc dùng quá lâu một tài khoản sẽ khó đảm bảo được tính bảo mật. Khi đó các đối tượng sẽ lợi dụng sự sơ hở này để xâm nhập vào tài khoản mạng xã hội và thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Ngoài ra, khi sử dụng các thiết bị điện tử, đặc biệt là điện thoại và máy tính, ta nên cài đặt thêm các phần mềm diệt virus, thường xuyên cập nhật các phiên bản mới nhất của phần mềm và hệ điều hành để đảm bảo tính bảo mật cao.

(3) Luôn tỉnh táo trước những thông tin tuyển dụng làm việc nhẹ, lương cao

Đối với những công việc làm cộng tác viên cho các gian hàng thương mại điện tử như Lazada, Shopee, Tiki… cần kiểm tra rõ các thông tin về hàng hóa và đơn vị cung cấp thông qua nhiều nguồn khác nhau để kiểm chứng tính chính xác. Đồng thời, không chuyển tiền đặt cọc theo yêu cầu nếu như chưa xác định được phía tuyển dụng có uy tín hay không…

* Trường hợp bị lừa đảo qua mạng thì tố cáo ở đâu?

– Hiện này, việc lừa đảo qua mạng rất khó xác định ai là người phạm tội bởi khi những tội phạm này thường sử dụng những thông tin giả, ẩn danh. Bởi vậy, khi bạn đang ở trong trường hợp bị lừa đảo qua mạng thì bạn nên nhờ tới các cơ quan sau để được giúp đỡ:

+ Công an xã, phường, thị trấn nơi bạn sống.

+ Tòa án nhân dân

+ Viện kiểm sát nhân dân các cấp

+ Cơ quan điều tra

+ Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra

+ Các cơ quan khác có thẩm quyền

Và khi đến các cơ quan này để tố cáo, bạn nên chuẩn bị các giấy tờ cần thiết sau:

– Đơn tố cáo

– Căn cước công dân (có chứng thực)

– Các chứng cứ kèm theo về việc giao dịch của bạn với đối tượng lừa đảo: video, ảnh chụp, file ghi âm, biên lai, giao dịch chuyển tiền…

* Hành vi lừa đảo qua mạng bị xử lý như thế nào?

Đối với việc lừa đảo qua mạng, tùy theo mức độ nặng nhẹ và số tiền lừa đảo mà người phạm tội có thể bị xử phạt hành chính hoặc chịu trách nhiệm hình sự.

(1) Xử phạt hành chính

Căn cứ theo theo khoản 1 Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản hoặc đến thời điểm trả lại tài sản do vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng, mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả.

Do đó, khi có hành vi lừa đảo chiếm đoạt qua mạng thì người phạm tội có thể bị xử phạt từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

(2) Trách nhiệm hình sự

Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, người dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong trường hợp tài sản mà họ chiếm đoạt trị giá từ 02 đồng trở lên hoặc dưới 02 triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp:

– Đã bị phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản của mà còn vi phạm;

– Đã bị kết án về tội này hoặc một trong các tội: Cướp tài sản; Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; Cướp giật tài sản; cưỡng đoạt tài sản; trộm cắp tài sản;… chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

– Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự và an toàn xã hội;

– Tài sản bị chiếm đoạt là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.

Theo đó, mức phạt của Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản như sau:

Hình phạt chính

– Khung 01: Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng – 03 năm trong trường hợp:

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản trị giá từ 02 triệu đồng – dưới 50 triệu đồng hoặc dưới 02 triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp nêu trên.

– Khung 02: Phạt tù từ 02 – 07 năm nếu thuộc một trong các trường hợp:

+ Có tổ chức;

+ Có tính chất chuyên nghiệp;

+ Tài sản chiếm đoạt trị giá từ 50 – dưới 200 triệu đồng;

+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức…

– Khung 03: Phạt tù từ 07 – 15 năm nếu thuộc một trong các trường hợp:

+ Tài sản chiếm đoạt trị giá từ 200 – dưới 500 triệu đồng;

+ Lợi dụng thiên tai, dịch bệnh.

– Khung 04: Phạt tù từ 12 – 20 năm hoặc tù chung thân nếu thuộc một trong các trường hợp:

+ Chiếm đoạt tài sản trị giá 500 triệu đồng trở lên;

+ Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.

Hình phạt bổ sung

– Phạt tiền từ 10 – 100 triệu đồng;

– Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 – 05 năm;

– Bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

* Tóm lại, hiện nay phương thức và thủ đoạn của những đối tượng này ngày càng tinh vi, xảo quyệt. Để chủ động phòng chống với những tội phạm lừa đảo, người dân khi tiếp xúc, sử dụng mạng xã hội cần nâng cao tinh thần cảnh giác. Đối với những tin nhắn, cuộc gọi lạ người dân cần xác minh kĩ càng danh tính, trao đổi thận trọng, đặc biệt là với những yêu cầu chuyển khoản, vay tiền. Khi tìm việc trên mạng cần tìm hiểu thông tin về công ty cũng như công việc mình ứng tuyển. Khi tiến hành phỏng vấn nên đến trực tiếp trụ sở của công ty, không tiến hành tại các địa điểm khác. Trường hợp phía tuyển dụng yêu cầu phải đặt cọc tiền để đảm bảo có việc làm thì phải cảnh giác ngay vì đây có thể là chiêu trò lừa bịp của các đối tượng lừa đảo. Đặc biệt lưu ý không công khai các thông tin cá nhân như: số điện thoại, căn cước công dân, tài khoản ngân hàng… lên các trang mạng xã hội hoặc đưa cho những người khác và trước khi chia sẻ thông tin gì lên mạng xã hội cần xem xét, chọn lọc kĩ càng để tránh bị lợi dụng khi vô tình bị đánh cắp dữ liệu.